Narodni naziv: Zvaničan srpski narodni naziv je buljina. Ipak u različitih krajevima je poznata kao buljuna, bubuleja, sovuljaga, bukača, velika ušara. Primetno je da većina naziva potiče od onomatopeje oglašavanja ove sove.
Sistematika:
| Carstvo: | Animalia |
| Tip: | Chordata |
| Klasa: | Aves |
| Red: | Strigiformes |
| Porodica: | Strigidae |
| Rod: | Bubo |
| Vrsta: | Bubo bubo (Linnaeus, 1758) |
Izgled: Buljina je najveća evropska sova, dugačka između 59 i 73 cm, sa rasponom krila i do 185 cm i težine između 1,5 i 3 kg. Zbog kombinacije perja oker i tamnosmeđe boje, prošaranog crnim prugama lako se kamuflira u stenovitom ili šumskom okruženju. Oči su od narandžastih do crvenih nijansi, kljun je crn kao i uške – markantni čuperci perja na glavi dužine 7-8 cm. Noge su operjale sa moćnim crnim kandžama na vrhovima prstiju. U letu deluje snažno: krila su široka, a zamasi retki i plitki stoga često klizi kroz vazduh. Kada skupi krila ili ima snažan otpor vetra silueta u letu podseća na džinovskog slepog miša. Buljina pokazuje obrnuti seksualni dimorfizam u veličini, što u praksi znači da su ženke krupnije od mužjaka.
Rasprostranjenje i brojnost: Buljina predstavlja veoma široko rasprostranjenju vrstu čiji areal obuhvata veći deo Evrope i Azije, pokrivajući preko 50 miliona km². Zahvaljujući prilagodljivosti u ishrani, naseljava raznolike regione, izuzev arktičkih oblasti, prostranih šuma i velikih pustinja. Njena globalna populacija je procenjena na 100 do 500 hiljada polno zrelih jedinki, ali dok je evropska populacija (36.900–60.600 parova) u blagom porastu. Ukupan svetski trend je u opadanju zbog dugoročnih negativnih trendova u Aziji. U Evropi je rasprostranjena od Pirinejskog poluostrva i Skandinavije (do 70° N) preko Balkana, Turske i Rusije.
Na područje Srbije glavnina populacije se nalazi brdsko-planinskim predelima južno od Save i Dunava, dok je jedino poznato ravničarsko gnezdište u Deliblatskoj peščari. Bez prethodnih istraživanja procenjeno je da se u Srbiji gnezdi između 380 i 530 parova. Ipak istraživanja koja su u toku govore u prilog da nema više od 320 parova od čega 135-170 naseljava područje Istočne i Jugoistočne Srbije.
Oglašavanje: Buljina ima relativno bogat i raznovrstan repertoar oglašavanja, koji koristi za međusobnu komunikaciju između mužjaka i ženke, upozorenje jedinkama sa susednih teritorija, udvaranje i jačanje veze, kao i kontakt između roditelja i mladunaca. Ipak najpoznatiji je teritorijalni glas mužjaka ’’uuhu’’ koji se najčešće može čuti od oktobra do sredine marta. Buljine se često oglašavaju sa istaknutih osmatračnica, kao što su vrhovi stabala ili stena. To rade u blagom nagibu tela unapred, sa podignutim ušnim čupercima i naduvenim belim grlom koje koriste kao vizuelni signal. Dubok glas mužjaka može se čuti i do četiri kilometara udaljenosti. Često se počinju oglašavati u sumrak pre samog zalaska sunca, pri čemu mužjak i ženka međusobno komuniciraju. Intenzitet oglašavanja varira između parova i zavisi i od gustine populacije i zdravlja jedinki.
U Srbiji je ova vrsta vokalno najjaktivnija od kraja januara do polovine marta kada posle polaganja jaja oglašavanje postaje sve ređe.
Stanište: Buljina je izuzetno prilagodljiva u izboru staništa, pa je možemo naći u širokom rasponu predela: od morskih obala, brdsko-planinskih klisura, litica i kamenjara, preko stepa i polupustinja, do ivica šuma i vodoplavnih područja. Ključni uslovi za njeno prisustvo su blizina otvorenih lovišta sa obiljem plena i dovoljno zaklona za gnezda, koja najčešće pravi u pukotinama stena ili na tlu.
U Srbiji buljina pretežno nastanjuje brdska područja, odnosno zone dodira planine i nizije. Najčešće bira klisure reka, stenovite litice, kamenjare i druge strme terene, gde se gnezdi i provodi dan. Noću izlazi u okolne mozaike staništa i poljoprivredne površine u ravnicama, kotlinama i dolinama reka, dok retko zalazi u naseljena mesta u potrazi za plenom.
Ishrana: Buljina je vrhunski noćni predator koji lovi iz zasede, koristeći istaknute osmatračnice sa kojih se obrušava brzim i snažnim letom, a plen usmrćuje moćnim kandžama. Predstavlja izuzetnog oportunistu i generalistu u ishrani – do sada je širom Evroazije zabeleženo preko 600 različitih vrsta životinja koje su se našle na njenom jelovniku.
Ipak, osnovu čine sitni i srednje krupni sisari (55–80%), posebno voluharice, zečevi, pacovi i ježevi, dok se u pojedinim regionima izdvajaju evropski kunić ili glodari, kao dominantna hrana. Pored sisara, značajan deo ishrane čine i ptice (preko 300 zabeleženih vrsta), a u manjoj meri prisutni su vodozemci, gmizavci, insekti i ribe, zavisno od staništa. Najčešći plen je mase 50–500 g, mada povremeno ulovi i znatno krupnije životinje.
U Srbiji prema najnovijim istraživanjima ishrana se zasniva na preko 90 vrsta od čega obično 2-4 vrste plena kao što su poljska voluharica, sivi pacov, belogrudi jež i divlji golub nose glavnicu ishrane. Prosečna masa plena varira od 100 do 600 g.
Gnežđenje: Buljina je krupna vrsta koja se isključivo gnezdi jednom godišnje i uglavnom od januara do aprila što zavisi od podneblja. Ne gradi gnezdo, već koristi prirodna udubljenja u stenama, police litica, manje pećine i okapine, napuštena gnezda drugih ptica grabljivica ili mesta na tlu sa dobrim zaklonom. Ženka polaže obično 2–4 jajeta, a inkubacija traje oko 35 dana.
Za vreme inkubacije isključivo ženka sedi na jajima, dok mužjak obezbeđuje hranu. Mladi se izlegu slepi, prekriveni beličastim paperjem, a u gnezdu ostaju 5–6 nedelja, dok ne ojačaju dovoljno da počnu da se kreću po okolini. Poleću u dobi od 8-10 nedelja, ali još nekoliko meseci ostaju zavisni od roditelja, učeći tehnike lova, skrivanje i druge veštine neophodne za samostalan život. Osamostaljuju se tek s jeseni odnosno od kraja septembra do sredine novembra.
Ugroženost i zaštita: Iako je procenjen globalni trend populacije buljine u opadanju, vrsta je prema IUCN-u svrstana u kategoriju „najmanja briga“ s obzirom da pad još nije kritičan i da je areal vrste veoma velik. Na međunardnom nivou nalazi se u Aneksu II CITES konvencije kao i u Aneksu I Direktive o pticama Evropske Unije. Dugoživeća je vrsta koja praktično nema prirodne neprijatelje, pa su glavni uzroci smrtnosti antropogenog porekla – pre svega elektrokucija (koja čini više od trećine stradanja), kao i saobraćajni udesi, sudari sa infrastrukturom i direktno ubijanje.
Istorijski je bila izložena sistematskom progonu imajući status „štetočina“, što je dovelo do istrebljenja u pojedinim zemljama. Međutim, zahvaljujući programima reintrodukcije, poput onog u Nemačkoj ili Švedskoj, vrsta je vraćena na većinu istorijskog areala u zapadnoj i severnoj Evropi. Ključne mere zaštite podrazumevaju sistematsku izolaciju elektroenergetskih vodova, očuvanje gnezdilišta i podizanje svesti lokalnog stanovništva.